Archive for July, 2008|Monthly archive page
Pu Avish
Filed under: Uncategorized | Tags: education, kreol, ledikasyon, lekol, mauricien, mauritius, moris, morisien, morisyen, pirbhay, pirbhay | creole
Leave a Comment Sa let’la li enn repons pu komanter Avish lor enn lartik. Pu lir komanter Avish, klik lor so non Avish
La prosenn fwa ki u ekrir mwa Misye Avish, pran u letan lir, ek reviz seki u ekrir omwen trwa fwa avan u anvway mwa. Lir pa zis avek lizye, me fer u zorey tande !
Dan mem paragraf u ekrir ki “sa boute “the teacher is battering the child” la sa c un ti dialog sa..” ek toutswit apre sa fraz la, u dir “mai bien souvent moi mone tan dimun…pa zenfant hein…zelev universite mo p dir la!”. U kumans u komanter par enn kontrajiksyon !
Apre sa u ekrir ki si sa kontinye dan 10 an call centre pu kit peyi. Eski u kone kuma enn call centre fonksyone? Bann operater geny (gagn) enn formasyon pu resit seki zot ena pu jir (dir) ek kuma zot bizen (bizin) reponn bann kestion. Seki vedir, tu’le’zur zot ena mem zafer pu jir (dir) ek repete. Alor zot metriz sa bann mo la lor but zot ledwa ek pena okenn derapaz lor prononsyasyon bann mo.
U kumans u deba lor form 3 avek enn repetisyon seki monn ekrir “li enposib (inposib) fer klas angle ek franse san ki nu koz/lir angle ek franse”.
Zis apre, u jir donn lexanp klas byolozi. Enn lexanp byen banal kamarad. Klas byolozi kumanse dan form 3. Seki vedir, bann zelev pu fer li an kreol zis 1 lane. Enn entrojiksyon (introdiksyon) pu donn zot enn lide apre ki konbinezon zot pu swazir. Ek dan sa entrojiksyon la, kuma nu tu kone, dan form 3, bann terminolozi dan byolozi byen senp. Pena enn montay pu kase!
Apre form 3, tu klas pu vinn an angle. Pran primer ziska form 3, bann zelev zot nivo ekrir ek lir angle pu ase for pu ki afen (afin) zot kapav geny bann lansenyman (lanseignman) an angle. Avan u fer sa bann komanter’la li ti pu bon si u ti al lir bann deba ant mwa ek Prisheela depi kumansman. Alor avan ki zot al iniversite, zot pu ena 4 lane pu etijye byolozi an angle. U lexanp byen feb.
Mo espere si u fer kit repons (mo la pu resevwar zot), premyeman lir byen seki monn ekrir, dezyem’man pa repete ek trwazyem’man pran bon lexanp ki pu ranforsi u argiman. Mersi pu u komanter.
A’byento
Amitye
Tahir Hussen Pirbhay
www.pirbhay.com
Langaz kreol dan lekol – “asimil pli boukou ek vit”
Filed under: kreol, mauricien, mauritius, moris, morisien, morisyen, pirbhay | Tags: creole, education, kreol, ledikasyon, lekol, mauricien, mauritius, moris
Comments (3) Repons pu Mamzel Prisheela Mottee so lartik pibliye dan forum Le Mauricien le 23 Zilyet 2008
Sa fer plezir ki ou aksepte ki servi langaz kreol pou explik bann zanfan fer zot konpran pli byen ek kouma ou dir dan ou lartik “Kreol li dans nu kiltir li un deban methodes plis simple pu enseigne zenfan pu ki zot kave assimile pli boku ek vite.”
“…asimil pli boukou ek vit.” Ala kifer nou bizin li pou ki ena plis progre dan nou sistem ledikasyon !
Me mo trouv ou lexanp ki ou finn done pou kontradir lanseignman dan langaz kreol ziska form 3 andeor-kad.
Premyerman bann fraz kouma “the teacher is battering the child” ek “ze par a la boutik” ki ou dir “boku dimoune in bisin lire ou tend ca ban phraze la”, mo pa kone kot ou finn tann sa souvan, me dan mo lantouraz, zame mo finn tann zot. Pou plis presizyon, mo definir mo rezyon “Port-Louis : Terre-Rouge”, kot ni mwa, ni mazorite bann abitan, pa koz angle ek franse lakaz. Kitfwa ou pe fer referans avek zelev lekol primer ki pe dekouver de nouvo langaz. Si mazorite bann adilt ti pe koz koumsa, alor ki bann sant’dapel pe fer dan Moris, ek kouma lindistri tourist pe prospere ? Seki vedir, mem si ena li, li byen minim ek san okenn linportans.
Ek dezyem’man lanseignman dan langaz kreol ziska form 3 pena nanye a’vwar avek prononsyasyon bann mo angle ek franse. Anseign bann zelev dan langaz kreol ziska form 3 pa vedir aret lir angle ek franse. Si ou finn reazir lor sa lide’la, alor ou finn mal’konpran. Si pa lir angle ek franse dan klas angle ek franse, alor pena klas! Me apre ki lir bann konpreansyon ek explik bann pwin dan konpozisyon, bizin pa atann zelev’la lev so lame pou explik li an kreol. Souvan bann zelev lekol primer santi zot mal’a'lez pou ki zot lev zot lame dan enn klas 40 zelev ek avoue ki zot pa finn konpran, per ki profeser’la imilye zot ek intimide par langaz etranzer. Zot prefer gagn zot explikasyon dan leson prive (si zot ena mwayen).
Li parey kouma enn dokter, servis ki ou gagne dan lopital avek li ek dan so konsiltasyon prive, li enn lemond diferans. Enn pratik ki zot tou kone, « pa mwa ki finn invant sa ».
Si bann etranze prefer Moris pou inplant zot bann sant’dapel li parski nou ena enn bon aksan mem si nou pa koz zot langaz tou’le’zour. Kontrerman avek L’Ind, kot preske tou klas fer an angle ek bann Indien koz angle boukou fwa plis ki bann Morisyen me mem sa, zot laksan mediok. Laplipar bann Indien kan koz angle, zot sonn vilin. Zot langaz maternel fer defo dan zot laksan.
Enn ti lexanp, “The” = “Dee”. Angle finn kit L’Ind, me L’ind obsede avek Angle…
Kreol li zoli parski li batar. Akoz li batar, li flexib. Ek parski li flexib, li ena enn souples dan pronosyasyon seki fer nou zwir enn bon aksan pou koz NINPORT ki langaz etranzer KAN BIZIN ek KOUMA BIZIN.
Tahir Hussen Pirbhay
www.pirbhay.com
tahir.pirbhay@gmail.com
pibliye lor lemauricien zedi le 31 zilyet 2008
Sponsor MT-Orange dan bann zwe CJSOI
Filed under: Uncategorized | Tags: cjsoi, mauritius, minister, moris, morisien, morisyen, mt-orange, orange, pirbhay, sosyete, spor, sports, sylviotang, tahir, tahirpirbhay
Leave a Comment Mersi MT-Orange !
Mersi pu ofer Rs 1 milyon rupi pu sutenir lekip Moris dan bann zwe CJSOI.
Kuma Misye Sarat Lallah dir (CEO MT-Orange) : “…Nous sommes convaincus que le sport aide à developper des valeurs et à combattre les fléaux sociaux.”, li enn lexanp a’swiv pu bann sekter prive ki zot osi zot ena enn devwar dan kreasyon enn meyer sosyete pu nu ti lil.
Dan enn lartik lor zurnal semenn dernye, Lonorab Sylvio Tang dir ki so minister pu investi ziska Rs 6 milyon dan sa zwe’la. Enn zefor ki mo salye !
Tutfwa, li ti pu ankurazan pu bann sponsor, sportif ek lepep an zeneral si Lonorab Sylvio Tang so minister pibliye dan bann zurnal kuma zot finn depans bann larzan ki MT-Orange finn done ek osi sa Rs 6 milyon ki so minister pu investi.
Tu sa zefor’la pe fer, alor li normal ki Lonorab Sylvio Tang ekziz maximam meday. Me bizin note ki, pa zis enn sudenn preparasyon « de luxe » pu CJSOI ki kapav fer enn mirak. Nu bizin ekip nu bann sportif avek bann ekipman profesyonel pu bann latrennman long term. Lerla ki nu pu truv meyer rezilta.
Ansam nu swet Lekip Morisyen plin sikse.
Mersi ankor MT-Orange !
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
Futborl : Problem Insekirite bann Arbit
Filed under: kreol, mauricien, mauritian, mauritius, moris, morisien, morisyen, pirbhay, tahir | Tags: football, futborl, mauritian, mauritius, mfa, moris, morisyen, pirbhay, spor, tahir, tahirpirbhay
Leave a Comment Merkredi dernye dan enn match dezyem divizyon rezyonal Port-Louis ant lekip Sharks ek St James dan stad Kaya dan Ros-Bwa, finn ena enn agresyon verbal lor linesman depi enn zwer St James. Kan linesman ti pe al denons zwer’la larbit santral, li finn gagn enn klak par enn lot zwer St James. Apre sa finn ena lezot insilt ek spektater finn desann lor terin.
Inkapab pu met lord lor terin tusel, larbit finn kit match. Ti res zis set minit pu match fini ek skor ti 2-2.
Bann mezir ki MFA bizin pran pu sa match la :
1) Pena okenn exkiz pu agres larbit ki li verbalman ki li fizikman. MFA bizin pini zot sinon larbit pa pu ena okenn valer devan lizye bann zwer. Expilse zwer ki ti agres larbit verbalman pu enn bon kantite match ek rey sa zwer ki ti agres larbit fizikman’la so non pu tule’tan. Li pa merit zwe dan bann match ofisyel ankor. Si kapav fer li pey enn lamann !
2) Penaliz St James pu agresyon so bann zwer. Sa pu aprann zot konport zot kuma bann zwer futborl ek non pa bann vakabon lor sime. Mem si match la ti pe al 2-2 ek ti res 7 minit pu match termine, bizin fer zot perdi match la par enn forfe 5-0. Si posib, retir inpe zot bann pwin dan klasman !
Bann lezot mezir ki MFA bizin pran :
1) Met bann sekirite lor terin pu tu bann match ninport ki divizyon
2) Met bann obstak pu anpes bann spektater rant lor terin.
3) Fer lalwa vinn pli sever kont bann spektater ki resi rant lor terin ek agresyon larbit.
4) Ekip bann stad avek bann kamera pu ki si ena problem, bann otorite konserne kapav retras bann futer dezord.
5) Prezans Lafors polisyer byen inportan avan match kumanse, pandan match ek kan match termine. Bizin veye ki okenn agresyon pa komet kont bann larbit, bann zwer ek bann spektater kan match fini.
Pu ki bann match pas dan enn lanbyans korek, pu ki bann morisyen pa per pu al get bann match futborl mem si zot gratis, pu ki ena enn latmosfer familyal dan stad, bizin ena lord ek lalwa. Esperon ki ena bann sanzman pozitif dan nu futborl lokal byento.
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
pibliye lor lemauricien le 24 zilyet ek impact news le 25 zilyet 2008
Abolir Sibsid pu bann relizyon
Pei rann servis relizyon uswa relizyon rann servis Pei ?
Si avan, nu ti bizin sibsid pu ki bann organizasyon relizye fonksyone, eski nu tuzur bizin zot azordi ? Dernyeman ti ena sef relizye ti pe demann ogmantasyon sibsid me eski zot merite ?
Nu pran enn lexanp pli modest ki kapav. Enn moske ki ena 100 manb ek sak manb kontribye zis Rs 150 par mwa, lafin dimwa sa fer Rs 15,000. Si enn mowlana (pret mizilman) gagn anviron Rs 8,000 par mwa, san kont bann lavantaz ki li zwir kuma bann fidel ofer li transpor, lozman, manze ek plin lezot servis gratis, res Rs 7,000. Eski sa pa sifi pu pey bann faktir ?
Rs 150 vedir enn biye sinema uswa 2 pake sigaret. Par zur li fer Rs 5 ek avek Rs 5 u pa mem gagn enn roti zordi zur. Rs 150 li enn banalite. Aster panse komye fidel ena kapasite ofer buku plis kontribisyon sosyete ki zot apartenir. Pena okenn relizyon ki dir ki leta bizin donn zot kas pu opere me tu relizyon met lanfaz lor la’sarite ek sakrefis finansyer.
Eski pei rann servis relizyon uswa relizyon rann servis pei ?
Dapre mo konesans, ena enn sel muvman relizye ki refiz pran sibsid parski dapre zot, zot ki rann pei servis, pa pei ki rann zot servis. Ek sa grup’la zot bann mizilman Ahmadiyya ek pa Rs 150 ki zot ofer volonterman par mwa, me omwin 6.25 % zot lapey. Sekivedir Rs 500 lor enn lapey Rs 8,000.
Pli u lafwa gran, pli u lame larz, pa vre ? Komye dimunn ena bann lantenn satelit lot zot lakaz, avek/uswa koneksyon internet “Haut débit” ek zot pa pleigne pu peye. Me kan ariv pu met kas dan moske, mandir, shivala ek legliz, lame’la pa rant dan pos.
A nu vinn reponsab. Aret tap laport guvernman pu bann zafer ki nu mem kapav fer. A nu vinn enn sitwayen exanpler.
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
Diabet
Pran bann mezir kont bwason gazez !
Dan enn peyi kouma Lil Moris ki parmi bann premye lor diabet dan lemond, nou trouv bann reklam, sirtou bann bwason gazez, pe fer bann marketing agresif ek abizif an tout liberte.
Ena ki direkteman insit bann dimounn pou konsom plis bwason gazez. Ek nou tou kone ki bwason gazez li enn de bann koz prinsipal diabet dan Moris.
Minister Lasante ek bann lezot organizasyon souvan zot organiz bann depistaz diabet, ofer bann konsey kouma evit li, ek bann lezot mezir prevantif pou konbat diabet.
Me li pa sifi. Si ena pou amenn enn vre konba kont diabet, bizin aplik bann gran mezir.
Par exanp,
1) fer retir bann reklam ki insit nwizans lasante bann dimounn, ek byen filtre bann reklam avan permet zot difize dan nou peyi.
2) obliz bann konpanye bwason gazez afis lor zot boutey, komye disik ena, an gro karakter, komye disik sifi pou lekor imin, ek bwason gazez li enn de bann koz prinsipal diabet dan Moris.
Si lor bwat sigaret afis komye nikotinn ek goudron ena, kifer pa lor bann boutey ?
Eski disik pa pe fer plis ravaz dan Moris ?
Pena okenn la’ont pou pran bann tel mezir pou konbat diabet,
Eski zot pa onte ki Lil Moris finn vinn Lil Diabet ?
Tahir Hussen Pirbhay
pibliye lor lemauricien 8 zilyet 2008
Lapolis La’ont
Lor enn emisyon kot bann dimunn telefone pu rakont zot problem ek esey
gagn led an retur lor enn radio prive, laplipar dimunn telefone pu
rakonte kuma zot finn vinn enn viktim lafors polisyer.
Britalite, agresyon verbal ek fizik, refiz pran bann depozisyon fam
bati, bann vokabiler limite zis ar bann zure, ena kinn mem vyol enn
tifi andikape, lapolis omofob, refiz reazir lor bann apel an detres
tir pretex ki pena transpor… Bref, nunn truv tu kalite kuler !
Si bann radio prive ansam zot fer enn lalis lor bann problem kont
lapolis depi zis zot bann oditer depi zanvye 2008 ek pibliye sa lor
bann zurnal, mo krwar lepep antye pu tromatize ek realize ki kalite
peyi barbar nu pe viv ! Seki pe gagn kas pu met lord dan peyi, li mem
pe fu plis dezord.
Nu demann nu, si pa ti ena sa bann radio prive’la, ki kanitite viktim
lafors polisyer pa ti pu gagn lokazyon exprim zot ek demann zistis.
Sular, taper (kont bann inpwisan), kapon (kan bizin azir), vyoler,
indesan, anfin, nu lapolis malad ! Bann mantal ! Bizin pas enn bon
balye dan lafors polisyer, resikle tan ki kapav, sinon anvway zot
manze.
Akoz sa mem ki, kan nu tann bann bon polisye kinn fer enn ti bon
aksyon, nu truv zot kuma bann ero, sitan zot rar. Sa fer byen lontan
depi mo ti flat enn…
Apre tu, esey konsol nu. Nu peyi afrikin non?
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
Lorizinn bann fenomenn “Voice of…”
Lorizinn bann fenomenn “Voice of…”
Si zordi dan Moris nu pe truv kreasyon bann muvman kuma VoH, VoC ek tu resaman, VoZ, eski sa reprezant enn monte kominalis uswa ena lezot rezon deryer sa?
Depi Moris so lindepandans ziska aster la, tu’letan finn ena linzistis ki baze lor apartans relizyon. Kontrerman avek nu lim nasyonal “dan lape lazistis ek liberte”, tu dimunn dan silans kone ki pe pase dan sa peyi la, me personn pa finn ena fyel pu lev lavwa.
Me aster kan sak kominote pe reyni ant zot ek kre enn “asosyasyon” pu veye ki pena okenn linzistis ki pase dan zot kominote, bann politisyen ek media kumans tret zot kominalis.
Si dan u kartye devan u lizye, bann droger, bann sular ek bann sovaz mank u fam, u zanfan ek u prosin respe ek u met enn depozisyon dan polis stasyon me lapolis pa fer nanye, eski bizin res lebra krwaze ek res sibir imilyasyon ?
Si akoz zot non ek zot relizyon zot sibir bann inzistis ek personn pa pran zot kont kan zot denonse, eski zot bizin aksepte, pez nene bwar delwil ?
Dimans dernye lor zurnal Star, VoZ finn pas enn ti anons ki telefonn lor tel nimero si akoz zot relizyon bann inzistis finn komet anver zot. Ki kominalis zot truve landan ? O’kontrer, zot pe atak bann kominalis ! Linite fer lafors. Enn asosyasyon pli for ki enn individi.
Zot konparab avek bann radio prive ki sak matin pran bann apel telefonn ek esey ed bann dimunn an direk. Sof ki zot ofer zis enertan uswa dezertan emisyon ek pa tu dimunn ki resi pas lor antenn. Radio’la li vre, li pu tu kominote, me zot pa pu kapav al fer bann manifestasyon uswa rant dan profonder bann problem kuma bann asosyasyon “Voice of…”.
Me tut’fwa mo dakor ki sa bann grup’la, si zot derape, volkan kapav eklate ek Moris dan lespas de’trwa zur return’a'zero. Alor bann lotorite bizin kre enn lapolis sekre ki sirvey pa zis sa bann grup’la, me tu parti politik dan Moris depi byen pre. Ek guvernman bizin pa mel zot dan sa lapolis sekre’la. Enn grup kot ena bann “vre zom” kuma dan MRA ek non’pa kuma laplipar lapolis ki kapon.
Tu dimunn kone ki dernye eleksyon ti enn eleksyon kominalis ek plizir politisyen ti fer bann diskur kominalis me nu pena okenn prev. Me bann zorey ki ti laba, prezan, ki ti tande, kifer zot pa ti denons sa bann diskur’la ? Ki sa sinifye ? Mo les zot mem tir bann konklizyon.
Akoz sa ki mo panse ki tu bann miting dan Moris bizin anrezistre par sa lapolis sekre’la ek osi, par bann radio prive osi.
Pu ki lape, lazistis ek liberte vinn enn realite dan nu ti lil, bizin ena bann gard’fu.
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
Langaz kreol dan lekol
Pran lexanp bann zelev dan primer. Sa bann laz’la, zot pe ankor aprann bann vokabiler baz dan angle ak franse.
Aster si bann profeser explik zot matematik, zeografi ek lezot size dan sa de langaz ETRANZE’la, komye pu konpran ek ki kantite zot ariv konpran ?
Si nu konpar enn zelev ki gagn bann lanseignman dan so langaz maternel, ek enn lot dan enn langaz etranze, ninport ki li franse uswa angle, premye’la sertennman pu asimil plis informasyon.
Mo tut’a'fe dakor avek twa kan to dir ki “nou zanfan bizin konn servi bon angle, franse, ek lezot lang pou nou kapav debat dan sa lemonn rapid-la.”
Okenn militan langaz kreol morisyen zame finn dir lekontrer. Me nu pu ariv sa nivo’la pli byen si nu servi nu langaz maternel dan lanseignman.
Nu bizin fer lanseignman dan langaz kreol vinn obligatwar omwin ziska form 3. Sa laz’la, tu bann zelev seki resi al’de’lavan, mo panse ki zot fini gagn enn bon bagaz pu dezorme resevwar bann lanseignman an angle uswa an franse.
Me si nu baz pa bon, ek nu baz li lekol primer, alor nu pa pu ariv bann bon nivo ledikasyon dan nu peyi. Ki li dan langaz etranzer, ki li dan bann lezot size.
Mo pa truv okenn lozik kan to dir : “Pou ki enn zanfan kapav ekrir bon kreol mo panse li bizin ena enn bon nosyon angle ek franse akoz ninport kouma, li pou bizin konn lalfabet….”
Alfabet romin pena nanye spesyal avek angle uswa franse. Eski bann Italyen, Espanyol uswa bann Portige, pu ki zot aprann ekrir zot langaz respektif, zot bizin al aprann angle uswa franse? Enn zelev ki pa konn ni angle ni franse, u anseign li kuma lir ek ekrir langaz kreol avek itilizasyon bann alfabet romin, li konparab avek enn zelev ki premye fwa pe aprann lir ek ekrir angle uswa franse. Pu tu’le’de ki enn nuvote.
Mo remersi twa parski tan ki ena bann deba, bann partaz lopinyon ek lide lor langaz kreol, mo panse ki enn zur nu pu truv enn bon lizur !
Avek afeksyon
Tahir Hussen Pirbhay
tahir.pirbhay@gmail.com
www.pirbhay.com
Pu Mauritius Urdu Speaking Union ek Islamic cultural centre
Sa fer deza 3 an ki Islamic Cultural Centre ti invit ustad Ghulam Ali, enn lezand vivan, pu selebrasyon Eid. Ek sa ti enn moman formidab ki res grave dan nu memwar.
Pu sa lane’la, sa ti pu fer nu (bann pasyone langaz urdu) enn imans plezir, si nu l’invite li Begum Abida Parveen ki osi enn lezand vivan. San kontestasyon, Begum Abida Parveen li enn fyerte dan lamizik Sufi ek meyer ki tu bann lezot kawali dan nu lepok.
Avek so lavwa extraordiner ek so lamizik ipnotik, li kre enn latmosfer meditasyon ki fer li vinn mem nivo avek Nusrat Fateh Ali Khan.
Begum Abida Parveen ena enn de bann pli zoli lavwa ek linn ranport buku award prestizye pu so bann sante ek suvan li invite dan bann festivite dan L’Ind ek partu dan lemond.
Li ena pu bann admirater, bann gran santer, bann artist de valer ek bann pasyone Ghazal ek lamizik Sufi.
Beni nu later par so prezans ek grav so lavwa pu leternite dan lansint Islamic Cultural Centre, bann pasyone langaz urdu ek lamizik sufi pu extra rekonesan.
Khuda Hafiz
Tahir Hussen Pirbhay
www.pirbhay.com
