Langaz kreol dan lekol – “asimil pli boukou ek vit”

Repons pu Mamzel Prisheela Mottee so lartik pibliye dan forum Le Mauricien le 23 Zilyet 2008

Sa fer plezir ki ou aksepte ki servi langaz kreol pou explik bann zanfan fer zot konpran pli byen ek kouma ou dir dan ou lartik “Kreol li dans nu kiltir li un deban methodes plis simple pu enseigne zenfan pu ki zot kave assimile pli boku ek vite.”

“…asimil pli boukou ek vit.” Ala kifer nou bizin li pou ki ena plis progre dan nou sistem ledikasyon !

Me mo trouv ou lexanp ki ou finn done pou kontradir lanseignman dan langaz kreol ziska form 3 andeor-kad.

Premyerman bann fraz kouma “the teacher is battering the child” ek “ze par a la boutik” ki ou dir “boku dimoune in bisin lire ou tend ca ban phraze la”, mo pa kone kot ou finn tann sa souvan, me dan mo lantouraz, zame mo finn tann zot. Pou plis presizyon, mo definir mo rezyon “Port-Louis : Terre-Rouge”, kot ni mwa, ni mazorite bann abitan, pa koz angle ek franse lakaz. Kitfwa ou pe fer referans avek zelev lekol primer ki pe dekouver de nouvo langaz. Si mazorite bann adilt ti pe koz koumsa, alor ki bann sant’dapel pe fer dan Moris, ek kouma lindistri tourist pe prospere ? Seki vedir, mem si ena li, li byen minim ek san okenn linportans.

Ek dezyem’man lanseignman dan langaz kreol ziska form 3 pena nanye a’vwar avek prononsyasyon bann mo angle ek franse. Anseign bann zelev dan langaz kreol ziska form 3 pa vedir aret lir angle ek franse. Si ou finn reazir lor sa lide’la, alor ou finn mal’konpran. Si pa lir angle ek franse dan klas angle ek franse, alor pena klas! Me apre ki lir bann konpreansyon ek explik bann pwin dan konpozisyon, bizin pa atann zelev’la lev so lame pou explik li an kreol. Souvan bann zelev lekol primer santi zot mal’a'lez pou ki zot lev zot lame dan enn klas 40 zelev ek avoue ki zot pa finn konpran, per ki profeser’la imilye zot ek intimide par langaz etranzer. Zot prefer gagn zot explikasyon dan leson prive (si zot ena mwayen).

Li parey kouma enn dokter, servis ki ou gagne dan lopital avek li ek dan so konsiltasyon prive, li enn lemond diferans. Enn pratik ki zot tou kone, « pa mwa ki finn invant sa ».

Si bann etranze prefer Moris pou inplant zot bann sant’dapel li parski nou ena enn bon aksan mem si nou pa koz zot langaz tou’le’zour. Kontrerman avek L’Ind, kot preske tou klas fer an angle ek bann Indien koz angle boukou fwa plis ki bann Morisyen me mem sa, zot laksan mediok. Laplipar bann Indien kan koz angle, zot sonn vilin. Zot langaz maternel fer defo dan zot laksan.

Enn ti lexanp, “The” = “Dee”. Angle finn kit L’Ind, me L’ind obsede avek Angle…

Kreol li zoli parski li batar. Akoz li batar, li flexib. Ek parski li flexib, li ena enn souples dan pronosyasyon seki fer nou zwir enn bon aksan pou koz NINPORT ki langaz etranzer KAN BIZIN ek KOUMA BIZIN.

Tahir Hussen Pirbhay
www.pirbhay.com
tahir.pirbhay@gmail.com

pibliye lor lemauricien zedi le 31 zilyet 2008

3 comments so far

  1. Avish on

    Quote from tahir: “Kreol li zoli parski li batar. Akoz li batar, li flexib. Ek parski li flexib, li ena enn souples dan pronosyasyon seki fer nou zwir enn bon aksan pou koz NINPORT ki langaz etranzer KAN BIZIN ek KOUMA BIZIN.”

    Sa mo dakor ar toi. Acoz nu servi un langaz maternel bien flexsib nu kapav pronounce ban lezot languaz..surtou ban language derive de lalfabet.

    Bon sa boute “the teacher is battering the child” la sa c un ti dialog sa..mai bien souvent moi mone tan dimun…pa zenfant hein…zelev universite mo p dir la! Zot dir “Ze mapel…ou ZE ve au cafetarya….sa c ban ki normalment zot coz creole tou les jour mai un coup cmsa zot in truv un zoli tifi ki p coz francai ar zot…alor zot comence coz francai potis zot!

    Capav cot ou reste ou pan entan sa, mai ena buku cmsa. Le problem so source c keu zot coz creole tou les jour…? Non!! Moi oci mo coz creole dan mo lakaz! mo coz creole partou! mem ar dimun ki coz francai ar moi mo repon zot en creole ena foi b kan mo bizin coz francia ou anglai mo coz bon francai et bon anglai! Li pa un la honte pou servi creole! Mai c kwa le problem alor? Le source de sa problem prononciation bon francai et anglai la…c ban dimun ki nek coz creole mai zot pa pratik ou coz le francai ou anglai assez!!! Et si sa continue b call centre pou bizin sauve depi dan morice dan un 10 ans enkor!

    Alor aster debat pu fer creole juska form 3?? Bon peu etre yusha in mal comprend ceki ton dir lor sa zafer upto from 3 la….bon li imposib pou fer class francai et anglai en creole! c impossib! Ceki toi to p rod dir..mo pense to p dir donne explication en creole pu zenfant comprend plis?

    Bon prend example un class biology! Eski to croir si profeeseur la fer class la TOTALMENT en creol li pu bon? Mo mo pense piti la pou comprend le concept oui mai ena buku mot et term ki imposib pou servi creole pu explike!

    Moi ceki mo pense c keu…meilleur ide c keu un professeur fer so class normal en francais ou en anglai…apre li donne ban ti eclairsisment et explik plis enkor en creol pu ki ceki pan tro comprend comprend pli bien. B nu pa bizin coment dir fer class la vine entierment en creole!!!!

    Mai to cone cot problem pu ete aster…ena buku zenfant zot pu dormi kan prof la p fer class la en anglai…paski zot cone ki taler prof la pu explik en creol! Mone truv zenfant cmsa. Et lerla kan zot arive dan hsc ou universite…et li preske IMPOSIB Pu fer certain explication en creol…sa zenfant li rest coment un IMBECIL! Kifer? paski li pan gagn labitud suive et “follow up an english or french discussion”!

    Sa li pa veu dir tou dimun pareil..Mo p done lexzamp certain ka la.

    Sinon mo pense ki creole li bon pou explik plis en detail…pu ceki pa comprend vit ou pa comprend bien…zot kapav compren. Mai de la pu al fer class en creole completement…C pa raisonab!

  2. pirbhay on

    La prosenn fwa ki u ekrir mwa Misye Avish, pran u letan lir, ek reviz seki u ekrir omwen trwa fwa avan u anvway mwa. Lir pa zis avek lizye, me fer u zorey tande !

    Dan mem paragraf u ekrir ki “sa boute “the teacher is battering the child” la sa c un ti dialog sa..” ek toutswit apre sa fraz la, u dir “mai bien souvent moi mone tan dimun…pa zenfant hein…zelev universite mo p dir la!”. U kumans u komanter par enn kontrajiksyon !

    Apre sa u ekrir ki si sa kontinye dan 10 an call centre pu kit peyi. Eski u kone kuma enn call centre fonksyone? Bann operater geny (gagn) enn formasyon pu resit seki zot ena pu jir (dir) ek kuma zot bizen (bizin) reponn bann kestion. Seki vedir, tu’le’zur zot ena mem zafer pu jir (dir) ek repete. Alor zot metriz sa bann mo la lor but zot ledwa ek pena okenn derapaz lor prononsyasyon bann mo.

    U kumans u deba lor form 3 avek enn repetisyon seki monn ekrir “li enposib (inposib) fer klas angle ek franse san ki nu koz/lir angle ek franse”.

    Zis apre, u jir donn lexanp klas byolozi. Enn lexanp byen banal kamarad. Klas byolozi kumanse dan form 3. Seki vedir, bann zelev pu fer li an kreol zis 1 lane. Enn entrojiksyon (introdiksyon) pu donn zot enn lide apre ki konbinezon zot pu swazir. Ek dan sa entrojiksyon la, kuma nu tu kone, dan form 3, bann terminolozi dan byolozi byen senp. Pena enn montay pu kase!

    Apre form 3, tu klas pu vinn an angle. Pran primer ziska form 3, bann zelev zot nivo ekrir ek lir angle pu ase for pu ki afen (afin) zot kapav geny bann lansenyman (lanseignman) an angle. Avan u fer sa bann komanter’la li ti pu bon si u ti al lir bann deba ant mwa ek Prisheela depi kumansman. Alor avan ki zot al iniversite, zot pu ena 4 lane pu etijye byolozi an angle. U lexanp byen feb.

    Mo espere si u fer kit repons (mo la pu resevwar zot), premyeman lir byen seki monn ekrir, dezyem’man pa repete ek trwazyem’man pran bon lexanp ki pu ranforsi u argiman. Mersi pu u komanter.

    A’byento

    Amitye

    Tahir Hussen Pirbhay
    http://www.pirbhay.com

  3. [...] Pu Avish Sa let’la li enn repons pu komanter Avish lor enn lartik. Pu lir komanter Avish, klik lor so non Avish [...]


Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.